Trasladámonos a outra parroquia de As Pontes, neste caso ao Deveso e visitamos un cruceiro (dos clasificados incompletos pois non ten imaxes da Virxe nin do Crucificado) pequeno e rexio, de mediados do século XIX e que no seu estilo e formas parece único no Concello. Estou a falar do:

CRUCEIRO DO DEVESO

Cruceiro pequeno, mais groso, forte e rexio. O material co que está feito é pedra de Moeche, ou pedra de serpentina (toelo). Comeza a deteriorarse polo paso do tempo e pola construción do camiño á Igrexa; ao quedar no cómbaro do campeiro que queda máis alto co camiño, vaise desfacendo este e a grada ou apoio está bastante deteriorada por ese lado.

Localización:
Situado no curto camiño que baixa dende a pista á Igrexa e extra-muros dela. Na marxe dereita do mesmo.

A Plataforma:
Está formada por dous chanzos ou gradas, a inferior bastante deteriorada por mor do que xa temos dito. De non mirar por el, é moi probable que co tempo remate por caer, pois a base estase indo co terreo.
As dúas gradas son case cadradas. A inferior case está desaparecida, máis visible pola parte traseira. A superior, pola parte traseira, vese tamén partida. Precisaría unha intervención urxente, na base, de afianzamento do chan. (Hoxe descoñezo como está, mais esta era a súa situación cando eu o visitei no ano 20

Pedestal:
É de base prismática cuadrangular, sobresae unha moldura e, na parte de enriba, leva mediacana.
É un pedestal pequeno, máis fermoso na súa feitura. Sinxelo e traballado.

Varal:
Atopámonos neste caso cun dos varais máis grosos e rexios de todos os cruceiros do municipio. Non é moi alto, o que lle confire un aspecto ao conxunto de baixo ou pequeno, aínda que en certo modo, o tamaño da cruz compensa algo o do varal.
É de sección octogonal, con base cadrada e parte superior tamén cadrada. Liso, sen figuras nin inscricións.
Encaixado perfectamente no pedestal, aínda que a parte cadrada sobresae bastante do mesmo – case o dobre da superior – dándolle aspecto de rixidez e forza ao conxunto.
Na parte superior semella que atravesa un sinxelo e pequeno capitel para chegar ata debaixo da cruz; mais non é así, remata baixo o capitel.

Capitel:
Como xa apuntei antes, é un capitel sinxelo e pequeno en aparencia, pois a realidade é que leva unhas molduras enriba do varal, logo sobresae como se fose unha continuación do fuste e a continuación, reducindo a sección cadrada, como unha base baixo a cruz. Esta base vén sendo unha metade da outra parte que vai despois do capitel cara a cruz.
É un exemplar único e raro na súa feitura. Mais todo o conxunto é especial e de feitura única, de todos os exemplares do concello ningún se lle semella, nin na feitura, nin no tamaño.

A Cruz:
Atopámonos cunha cruz tamén rexia e forte pola súa feitura, lisa, sen imaxes, mais cunha inscrición da persoa que o mandou facer e erixir, e o ano. No brazo superior vertical leva escrita a palabra POR, nos horizontais PEDRO CAO ANO DE 1860, a palabra DE vai escrita como era común para abreviar co E dentro do D. En conxunto lese:

POR

PEDRO CAO ANO DE 1860

Como xa dixen, é lisa, non leva imaxe do Cristo nin da Virxe. É unha cruz de sección octogonal con base cadrada, fortemente potenzada a xeito cadrado cara os estremos dos brazos. Na base da mesma, leva unha sección cadrada alta que apoia directamente sobre a sección cadrada e estreita do capitel.

Texto e foto aportados por Xose María López Ferro, Cronista Oficial do Concello de As Pontes e director do Museo Etnográfico Monte Caxado, a quen agradecemos a súa colaboración.

Toca hoxe falar dun cruceiro incompleto e de interior de cemiterio. Dentro dos nosos cemiterios ponteses non contamos con moitos que teñan un cruceiro dentro del, fóra si, mais no interior non. Estou a falar do cruceiro do Cemiterio de Lourentín-Goente.

CRUCEIRO DE GOENTE-CEMITERIO LOURENTÍN

Cruceiro de cemiterio. É un cruceiro dos incompletos pois fáltalle o Cristo e a Virxe, no seu canto atopámonos cun sudario na Cruz.
Exemplar relativamente recente (do ano 1969, segundo reza no pedestal) e goza dunha boa conservación, preto del hai unha mesa ou pousadoiro para poñer o cadaleito e rezarlle os responsos denantes de enterrar o defunto.

Localización:
No interior do cemiterio de Lourentín-Goente, atopamos este exemplar de cruceiro, feito en pedra de toelo.
Está situado no medio do cemiterio, fronte á entrada principal.

Plataforma:
A plataforma está composta de tres gradas, a primeira e máis grande está, na súa maior parte, metida na terra.
É de tipo cuadrangular e de feitura fina, isto é, de cortes moi logrados e rectos, é dicir, uso de maquinaria na súa realización coma na das outras partes do cruceiro.
A altura dos chanzos non é moita.

Pedestal:
O pedestal é prismático, concretamente un prisma de base cuadrangular. Vai liso na súa superficie e leva labrado un texto co nome do doante xunto coa data de feitura:

DONADO POR
MARIA GRE-
GORIO DURAN
1969

Este texto indícanos a persoa que o doou e o ano. Datos que se aprecian nos cruceiros máis recentes e non tanto nos antigos onde son máis escasos de atopar, ben porque non os poñían, ben pola erosión producida co paso do tempo, dado que algúns teñen moitos anos, máis de douscentos.

Varal:
É de sección cadrada na base (onde encaixa no pedestal) e na parte superior (onde encaixa no capitel) o resto vai achafranado o que lle confire un aspecto de sección octogonal irregular.
Trátase dun varal liso, sen relevos; relativamente alto.

Capitel:
O capitel, ao igual co varal, é liso, sen relevos; de feitura tronco piramidal de base cuadrangular e invertido, de arestas curvas.
Leva molduras rectas na parte superior e na inferior.

A Cruz:
A cruz é de sección cuadrangular, alta e lisa; coas arestas lixeiramente achafranadas, case que inapreciable. Nos brazos horizontais leva colocado o sudario.

Texto e foto aportados por Xose María López Ferro, Cronista Oficial do Concello de As Pontes e director do Museo Etnográfico Monte Caxado, a quen agradecemos a súa colaboración.

Falamos hoxe doutro cruceiro incompleto que, a día de hoxe, penso que xa non está en pé. Refírome ao cruceiro do cemiterio de Bermui, que cando o visitei por primeira vez estaba deteriorado pero en pé e cando volvín por segunda vez, xa faltaba a cruz. Mais aínda que xa non estea en pé voume referir a el coa finalidade de que quede testemuña de que existiu.


CRUCEIRO DE BERMUI-CEMITERIO

Localización:

Nun dos ángulos que forma o peche do cemiterio de Bermui. E que dá á estrada. Concretamente enriba do muro do cemiterio. O mesmo muro fai de elevación do cruceiro.


Plataforma:
Exemplar carente de plataforma propia. O mesmo muro de peche do cemiterio é a súa plataforma e elevado pedestal.


Pedestal:
O pedestal ten forma prismática cadrada e tronco piramidal cadrado ou achafranada na parte superior.
Non é moi alto, e está apoiado directamente no muro de peche.


Varal:
É un varal curto, non moi groso e de sección cadrada achafranada ou octogonal irregular.
Está moi deteriorado, sobre todo na súa parte superior, baixo o capitel e do lado dereito, segundo se olla, concretamente a parte que dá ao interior do cemiterio.
Na parte inferior e superior, onde encaixa no pedestal e no capitel respectivamente, é de sección cadrada.
É un varal liso, sen inscricións nin relevos visibles.
Está feito en pedra de gra.


Capitel:
O capitel e tronco piramidal cadrado e invertido, con molduras inferiores e superiores e unha media escocia entre ámbolas dúas.
Na parte superior tres molduras e na inferior unha.
Tamén está elaborado en pedra de gra e semella moi vello e deteriorado.
Non presenta relevos.
O seu tamaño é pequeno.

Cruz:
O característico desta cruz, que semella bastante antiga, é o curto que son os brazos superiores e que son case iguais ao vertical alto.
É unha cruz ben traballada, con remates frorenzados, con botón central. De sección octogonal e feita en pedra granítica. Na cruceta apréciase unha zoa circular, coma se no seu día tivese algo representado nela e que hoxe non se aprecia.
Tanto a cruz coma o capitel semellan ser máis antigos co varal ou fuste.
Non leva imaxes.

Texto e foto aportados por Xose María López Ferro, Cronista Oficial do Concello de As Pontes e director do Museo Etnográfico Monte Caxado, a quen agradecemos a súa colaboración.

Na parroquia de Bermui, concretamente no lugar da Torre, atopámonos dificultosamente con este cruceiro incompleto e semi-agachado. Tamén é dos cruceiros pouco ou nada coñecidos, agás na zona.


CRUCEIRO DA TORRE-BERMUI

Atopámonos con outro cruceiro que tampouco estaba documentado e que se se conserva foi grazas a actuación de D. RAMIRO FREIRE MACEIRA e aos seus fillos, que o salvaron de quedar enterrado no camiño cando fixeron a pista que por alí pasa, pois estaba situado no que hoxe é a mediana da pista. De non ser por eles correría o mesmo camiño que o outro que había trescentos metros máis adiante que se perdeu ao facer a pista porque ninguén mirou por el.

Localización:
Situado nunha das marxes da pista no lugar da Torre e metido no linde da finca de D. Ramiro Freire e fillos. Con dificultade de observar pois os loureiros e outras árbores o agochan

É un cruceiro incompleto, pois está carente de imaxes na cruz e sen gradas visibles, aínda que pode que estean debaixo do mato e enterradas no valado. A simple vista é un cruceiro de tamaño pequeno feito en pedra de gra.

PEDESTAL:
É un prisma cuadrangular, sen inscricións visibles, aínda que por mor das ramas non o puiden ver ben.

VARAL:
Estamos ante un exemplar de varal curto, cadrado no seu inicio e no seu remate e bastante achafranado no medio, dándolle un aspecto octogonal. En aparencia, tamén liso.

CAPITEL:
É do tipo tronco-piramidal invertida, liso, sen relevos. Na parte superior é cadrado.


CRUZ:
A cruz é un exemplar de brazos desiguais e non moi grande. Non leva inscricións visibles, nin imaxes. É de sección octogonal.

Texto e foto aportados por Xose María López Ferro, Cronista Oficial do Concello de As Pontes e director do Museo Etnográfico Monte Caxado, a quen agradecemos a súa colaboración

Seguindo na parroquia do Aparral temos outro exemplar de cruceiro incompleto e que en realidade é unha cruz alta, como outras moitas que hai ao longo do noso concello pontés. Tamén reciben o nome de Cristos, neste caso é o Cristo do Aparral.



CRUCEIRO DO APARRAL-PISTA CARA O APARRAL

Localización:
Na entrada da pista que vai ao Aparral de Abaixo, un pouco máis adiante da ponte que atravesa o río Chamoselo e na marxe dereita, atópase este cruceiro. Concretamente no cruce de camiños ente a pista do Aparral a Piñeiro e a que vai ao Tarrao.

Plataforma:
A plataforma, que fai ao mesmo tempo de pedestal que non o ten, está formada por laxes de lousa e cachotería. Nela asenta, directamente, a Cruz.

Cruz:
É unha cruz alta, de brazos anchos e planos. É lisa toda ela, non leva inscricións, só unha cruz riscada.
É unha pequena cruz riscada na parte onde comeza, aproximadamente, o brazo vertical inferior de dito cruceiro.
É unha cruz de tipo latina e simple. O tamaño é o común na maioría destas cruces riscadas. É unha cruz dentro doutra cruz (cruceiro).
O material do que está elaborado é ollo de sapo.

Texto e foto aportados por Xose María López Ferro, Cronista Oficial do Concello de As Pontes e director do Museo Etnográfico Monte Caxado, a quen agradecemos a súa colaboración

Seguindo na parroquia do Aparral, imos ver outro exemplar de cruceiro incompleto, neste casa, incompletísimo, pois é un aproveitamento doutro cruceiro anterior ao que se lle colocou unha cruz nova enriba. (Na VII CITA COA HISTORIA)

CRUCEIRO DO APARRAL-ENTRADA DA PISTA DA IGREXA

Exemplar de cruceiro incompleto que é un apaño doutro existente anteriormente, pois decátase un axiña ao velo. Podemos dicir que se aproveitaron a última grada, o pedestal e parte do varal. O resto é todo posterior.
Como é un arranxo do que quedou doutro, pois é un cruceiro pequeno, pero que dá idea de que o orixinal debera ser un fermoso, rexio e alto exemplar, pois o pedestal e un anaco de varal que se salvaron así o confirman. Mágoa, unha vez máis, da perda doutro exemplar. Aínda que hai que dicir que algo logrou recompoñerse, na vida hai que ser positivos. Polo menos o que quedou non se rexeitou nin se perdeu.

Localización:
Xusto na entrada da desviación que leva a Igrexa, na pista do Aparral, atopamos este cruceiro na marxe dereita, concretamente no alto do valado.


Grada ou Plataforma:
Conserva só unha grada, a máis pequena e situada debaixo do pedestal. Esta, á súa vez, vai apoiada nunha base de cemento para erguer o cruceiro e darlle asento, pois está situado no valado de terra dunha finca.

Pedestal:
O pedestal comeza sendo un prisma cuadrangular para pasar a formar un tronco piramidal cuadrangular e logo achafranado (coido que é o cemento para asentar o varal).
Liso e sen inscrición aparente, nin relevos, aínda que está moi cuberto polos mofos.

Varal:
O varal é un anaco dun fuste dun cruceiro anterior, con símbolos da Paixón, nel aínda son visibles a espada, o martelo e a escada. O curioso é que como foi un arranxo fixérono mal e o puxeron ao revés, e dicir, coa parte derriba cara abaixo; nel aparecen a escada, o martelo e o puñal (estes dous son os que dan a pista de que foi colocado ao revés, pois están invertidos).
É un varal groso e octogonal que apoia no pedestal coa mesma sección octogonal.

Cruz:
É unha cruz latina, pequena e feita de cemento. É lisa e vai cimentada enriba do anaco do varal directamente, non existindo capitel.
É de sección rectangular.
Carece de imaxes.

Texto e foto aportados por Xose María López Ferro, Cronista Oficial do Concello de As Pontes e director do Museo Etnográfico Monte Caxado, a quen agradecemos a súa colaboración