O exemplar de hoxe é rexo e forte na súa construción e, ao mesmo tempo, un fermoso cruceiro. Está algo danado, coma case todos os cruceiros que foron trasladados.
Falo do:

CRUCEIRO DE ESPIÑAREDO. IGREXA DE SANTA MARÍA:

Cruceiro rexio, groso e forte; e, ao mesmo tempo, viaxeiro pois xa foi cambiado de lugar por mor das expropiacións de ENDESA. Primitivamente estaba situado no lugar do Portoferreiro e, hoxe, ao pé da nova Igrexa de Santa María de Espiñaredo e a carón da estrada As Pontes-Ferrol. Froito destes cambios son as fendas do capitel.
É un cruceiro de granito todo el e con feitura especial comparado cos outros do concello, pois as súas formas son únicas, leva imaxes moi suxestivas e expresivas. Pola erosión tamén podemos dicir que debe ter certa antigüidade en comparación cos outros. Se cadra algo frío na parte inferior ao non levar adornos nin ter un capitel axeitado ao tamaño do varal e da cruz. A atención céntrase nas imaxes do Crucificado e a Virxe.

Neste caso o Cristo non mira cara igrexa, como sería o habitual, senón que está ollando cara a estrada. (Os traslados non son moi axeitados). Xunto co cruceiro tamén foi trasladada a espadana da igrexa.
Ao parecer, este cruceiro estaba ao pé do cemiterio e cando os traslados, este puxérono ao pé da igrexa e o que estaba preto da igrexa é o que hai agora no cemiterio. O motivo de dito troco non o coñezo.


A Plataforma:
É cuadrangular, consta de catro gradas altas, que axudan a dar máis altura ao conxunto. Coma o resto do cruceiro son de pedra de granito.

O Pedestal:
Está formado por un prisma cuadrangular liso. Non leva inscricións e sen relevos no mesmo, dándolle sensación de frialdade na parte inferior do conxunto. Del sae o varal que vai con moldura na parte cuadrangular, na inferior con chafrán e na superior con moldura.

O Varal:
É cadrado e groso, posiblemente dos varais máis grosos dos cruceiros do concello. Vai con chafrán nas arestas o que lle confire un aspecto de octogonal, mais non deixa de ser cuadrangular con chafráns. Os chafráns rematan en punta de frecha. Na parte inferior ou base do mesmo, como xa dixen leva molduras rectas.

O Capitel:
É un capitel cuadrangular con molduras cadradas inferiores e superiores e, no medio, vai con escocia.
Non é moi grande, senón máis ben pequeno. Se ollamos o ancho da sección do varal e o da cruz, diríamos que é un capitel pequeno e estreito. Case se pode confundir ou interpretar coma se fose unha continuidade do varal. O capitel vese que está roto e está atado con arames. (Volvemos ao caso dos traslados mal feitos e os danos irreparables que se ocasionan). Esta rotura apréciase mellor polo lado da cruz anverso (o do Crucificado).


A Cruz:
É unha cruz grega, sólida e maciza, de brazos curtos e lisos, de sección cadrada e non vai con chafrán e rematada en relevos de rosetas de oito pétalos nos extremos. É moi grosa, como o resto do cruceiro, e está potenzada (saínte cadrado) na súa parte inferior..
A cruz é outro dos elementos que difiren do resto dos cruceiros da zona que, normalmente, van con chafrán coma o varal. Neste caso non é así, conferíndolle solidez e forza ao cruceiro na súa parte principal e facendo xogo co inicio e final do varal que é cadrado. Tamén é único no remate de roseta de oito pétalos.
Deste tipo de cruces debe ser o único que atopamos no concello. Se cadra tamén ten que ver coa posible antigüidade do cruceiro, aínda que non dispoño de datos que avalen esta teoría miña.

Cruz anverso , O Cristo:
Na parte superior unha cartela grande e estreita de INRI, ilexible totalmente. Cabeza lixeiramente entornada á dereita e afastada da cruz. Coroa de espiñas sobre ela. Ollos pechados. Barba e pelo moi traballados.
Brazos e corpo pegado á cruz. Mans medio abertas cun cravo en cada unha. Pano de pureza tamén moi logrado e anoado á dereita. Pé dereito enriba do esquerdo, cun cravo.
En xeral é un exemplar de Crucificado moi logrado, é moi expresivo.

Cruz reverso, A Virxe:
A Virxe representada é unha imaxe da Piedade. Ten unha forma case triangular contribuíndo a darlle dita forma o manto que cubre a testa e que baixa ata os pés, asemade é unha figura que malia levar o Cristo xacente no colo, é bastante plana. A posición da mesma é frontal. Nela podemos observar como colle o corpo do seu fillo morto sobre un sudario. Térmalle da testa coa súa man dereita e, coa esquerda, cóllelle a man.
Na parte inferior da imaxe, por debaixo do sudario, vense os pregues do vestido da Virxe e, asomando, os pés dela.
A imaxe está tamén pegada á Cruz.

Texto e foto aportados por Xose María López Ferro, Cronista Oficial do Concello de As Pontes e director do Museo Etnográfico Monte Caxado, a quen agradecemos a súa colaboración

Co cruceiro de hoxe xa levamos uns quince aproximadamente e aínda non rematamos, se preguntáramos á xente de As Pontes cantos coñece, igual nos dirían media ducia. O que pretendo con estes artigos é que se coñezan, que se valoren e que se aprenda a respectalos pois son un ben patrimonial que debemos coidar para as vindeiras xeracións. O exemplar do que vou falar é:


O CRUCEIRO DA FAEIRA – IGREXA DE SAN PEDRO

Interesante cruceiro, pois xunto co da Capela do Carme, a Virxe representada no reverso, ten ao Neno Xesús no colo. E como naquel é unha Virxe do Carme a imaxe esculpida.
É este un cruceiro feito, todo el, en pedra de granito, moi ben elaborado e proporcionado en conxunto.

Localización:
Sitúase este cruceiro no lateral esquerdo do adro da Igrexa de San Pedro da Faeira e pegado á pista que por alí baixa. No campeiro existente ao pé da igrexa e acompañado de carballos, que lle confiren un aspecto especial.

A Plataforma:
A plataforma está composta por catro chanzos cuadrangulares, que se aprecian mellor pola parte de abaixo do mesmo, a que dá ao cemiterio. Pola parte de enriba, e por mor do paso cimentado cara a igrexa (pouco afortunado, polo que afecta ao conxunto do cruceiro, e por estar feito sobre a grada inferior do mesmo) e o empinado do terreo, só se lle ven tres. O asfaltado da pista tamén tapa parte da cuarta grada. Atopámonos con outro caso no que asfaltados e cimentacións van restándolle a altitude ao cruceiro e rompendo a súa estética, a súa grandiosidade. E, unha vez máis, tamén o pouco respecto cara o noso Patrimonio, pois cando se fan actuacións de calquera tipo debérase ter en conta de que forma van a afectarlle ao monumento, é dicir, facer un estudo previo e ver a posibilidade de actuación que menos dano faga.

O Pedestal:
No pedestal prismático con remate alto de moldura en bocel. Polo lateral dereito (o da parte que dá á igrexa) leva unha inscrición na que pode lerse, non sen dificultade:

ESTE CRUZERO SE
YZO A CUENTA DE LA
FABRICA SIENDO CURA
D JOSE TROITIÑO DE
1823

Data que nos sinala a súa construción e que se fixo a conta dos cartos da Igrexa de San Pedro sendo crego nela D. José Troitiño. E supoño que costeado polos fregueses.
Polas outras caras non se lle aprecian signos de escrita.
Coido que estas escrituras nos cruceiros deberan de conservarse dalgunha maneira para evitar, no posible, a súa erosión e desgaste, pois como xa sucede nalgún caso (coma no da Capela do Carme), co paso do tempo serán ilexibles e esquecerase a data e as intencións polas que foron erixidos.

O Varal ou Fuste:
O fuste é de típica sección octogonal, aínda que o comezo e o remate son a xeito cadrado. Na súa parte inferior encaixado no centro do pedestal que remate en bocel e na súa parte superior leva polos catro laterais un rombo en relevo dentro dun rectángulo rebaixado.
Pola cara que da á parte de arriba, a do anverso ou a do Cristo, leva en relevo gravados os símbolos da Paixón e neste orde (de abaixo cara arriba): escada, espada e, ao seu carón, flaxelo, tenaces, martelo e tres cravos. (Típicos en varios exemplares deste concello, agás o de levar xuntos a espada e o flaxelo). Ditos símbolos ocupan toda a cara do varal e son de maior tamaño que outros observados noutros cruceiros.
O grosor do fuste é o normal, sen sobresaír coma noutros casos. Está ben proporcionado en relación co resto do conxunto.

O Capitel:
O capitel deste cruceiro é tronco piramidal invertido e leva volutas ou espirais angulares nas catro esquinas, oito en total. Estreito, aínda que ben traballado e proporcionado coma o resto do cruceiro.
As catro caras do capitel son iguais e en cada una delas pódense apreciar, entre voluta e voluta, a testa dun anxo e debaixo dela e das volutas as ás.
É un capitel típico desta zona.

A Cruz:
É unha cruz latiña de sección octogonal. Ben traballada, sobre todo nos seus extremos, xa que son abertos e florenzados cun botón no medio.
Dúas figuras de bo tamaño. No seu anverso o Cristo, coa súa Paixón reflexada nos símbolos do varal ou fuste, e no seu reverso a Virxe co neno, unha Virxe que semella ser a do Carme co Neno no colo.
Se algo é de destacar neste cruceiro é os seus relevos e imaxes, xa que son de bo tamaño e moi ben labradas.

A Cruz anverso, O Cristo:
Atopámonos cun Cristo moi ben traballado e de bo tamaño. Enriba cartela horizontal, ilexible, e con pregues nos extremos. Leva a testa coroada de espiñas, cunha coroa ben visible, eu diría que esaxerada, ao igual co pelo e a barba. A testa, coma na maioría dos casos, lixeiramente inclinada cara o lado dereito. Os ollos entornados case pechados.
A figura non está moi afastada da cruz, malia a súa inclinación da testa.
As mans medio abertas cun cravo de gran cabeza en canda unha. Torso moi marcado, así coma o seu embigo (o primeiro caso que observei). O peito, as costelas, diafragma e ventre moi destacados e elaborados.
Pano de pureza moi traballado e atado cun cordón cara o lado dereito, cun pregue do pano moi esaxerado.
O pé dereito enriba do esquerdo e atravesados por un único cravo.
En conxunto amosa un Crucificado moi elaborado.

A Cruz reverso, A Virxe:
Amosa este cruceiro unha imaxe moi especial por varios motivos que imos expoñer deseguido: Primeiro é unha imaxe da Virxe do Carme co Neno Xesús no colo, cousa que é escasa na nosa Galicia, e que xunto ao Cruceiro da Capela do Carme serían os dous conxuntos con dita representación no noso concello. Segundo, a Virxe vai erguida sobre dunha peaña case cadrada e con rebaixe inferior, asentada na testa dun anxo moi ben traballada, na que se poden apreciar moi ben as faccións do querubín o mesmo cas ás ao redor do seu pescozo. E terceiro, o seu tamaño, xa que é un exemplar de bo tamaño.
A Virxe do Carme representada leva un escapulario colgado da súa man dereita. O Neno Xesús apoiado no brazo esquerdo, aínda que tamén terma del coa man dereita. Leva manto sobre as roupas.

Texto e foto aportados por Xose María López Ferro, Cronista Oficial do Concello de As Pontes e director do Museo Etnográfico Monte Caxado, a quen agradecemos a súa colaboración

E como estamos en festas (o artigo está feito o día 17 de xullo), pois imos co cruceiro da nosa Vila ou cruceiro da praza da Igrexa Parroquial Santa María. Cruceiro recente no tempo, pois nos anos 90 tirábanse as casas alí existentes, facíase a praza e colocábase este cruceiro que é o máis grande e voluminoso dos cruceiros do noso concello.



CRUCEIRO DA PRAZA DA IGREXA PARROQUIAL DA VILA

Este é un cruceiro novo, relativamente, pois foi feito e colocado cando se remodelou a praza da igrexa, ao tirar as casas que alí había e facer a praza. Non é un cruceiro típico, senón que é un cruceiro monumental para ornar o centro dunha praza de igrexa. A inauguración da nova praza e do cruceiro tivo lugar o día 18 de marzo de 1991. O construtor do mesmo foi Feal, de Ferrol.

Encádroo dentro dos cruceiros completos porque ten todas as partes, aínda que non se axusta ao canon dun cruceiro normal, como veremos e ditas partes non están situadas onde marca o canon xeral.

Un dos aspectos que máis destacan nel é a súa altura, por mor dun alto pedestal no que se atopa erguido.

Tamén hai que dicir que é un cruceiro fonte, pois ten dous canos por onde sae auga que é recollida nunhas pías laterais..

Localización:
No centro da praza da Igrexa Parroquial de Santa María, na Vila.

Plataforma:
Como xa dixen este é un cruceiro moderno e atípico, pois non segue o canon dun cruceiro normal. A plataforma non está formada exactamente por gradas ou chanzos, consta dunha base cuadrangular que sobresae do chan da praza e que fai as veces dunha plataforma ou grada

Pedestal:
Ao igual que no caso da plataforma, o pedestal tampouco é normal, o seu tamaño é moi superior a calquera dos da zoa. Ten forma cúbica con adornos e canos de auga en dúas das caras, na do anverso e na do reverso.

Na cara que da cruz anverso, ten un cano que sobresae dentro dun semicírculo labrado na cara. Leva unha pía na base da mesma, onde se recolle a auga.

Na cara da dereita da cruz anverso, é similar a anterior na súa feitura, e leva o escudo de As Pontes de García Rodríguez e un tallo en pedra para sentarse.

Na cara posterior, cruz reverso, é similar a da cruz anverso, con cano de auga e pía.

Na cara da esquerda da cruz anverso, leva a sinatura do artífice construtor, Feal dentro dun escudo, debaixo un león e, debaixo deste, a data de construción, 1991. e con tallo de pedra para sentarse.

Este pedestal leva moldura na súa parte superior e con media escocia entre as molduras rectas. Enriba leva outro pedestal (falso pedestal) con base de media escocia invertida, sobre o que se ergue de xeito octogonal, cunha especie de catro volutas verticais, e sobre estas unhas molduras e bocel octogonal e, sobre eles, o varal. Entre medio das volutas, unhas superficies lisas cun rectángulo rebaixado nelas.

Varal:
O varal é de sección circular. É un varal rexio, forte e grande coma o resto do cruceiro.
Na base do anverso leva a imaxe da Virxe (xa dixen que non era un cruceiro que se axustaba ao canon). É unha imaxe dunha Virxe María, similar a unha Asunción, fermosa e ben lograda. Vai como apoiada nunha nube ou algo similar, os pregues da vestimenta moi logrados e imaxe dunha Virxe nova. Se cadra semella a Virxe do altar principal (parte superior) da Igrexa Parroquial de Santa María, e que tamén está representada na pedestal do cruceiro do Poboado (que no seu día era o cruceiro do pobo e que estaba situado na praza do Hospital.
O varal é liso e remata en moldura de bocel.

Capitel:
O capitel é octogonal na súa parte superior e cilíndrico na inferior. Unha folla de acanto remata en cada cara do octógono superior. É un capitel grande e ancho, proporcionado co varal. Remata con moldura. Coma o resto do cruceiro está moi ben traballado.

Cruz:
É unha cruz grande e cilíndrica, seguindo o canon do conxunto. É lisa e ensánchase na parte do brazo vertical inferior, rematando de xeito octogonal e empatando co capitel.

Cruz anverso, o Cristo:
Cartela de INRI ben lexible, é rectangular horizontal con pregues rotos nos laterais.
A imaxe do Cristo é de bo tamaño, proporcional á cruz. Leva coroa de espiñas, testa inclinada á dereita, ollos pechados, mans abertas e tres cravos (dous nas mans e outro nos pés), pé dereito sobre do esquerdo. Pano de pureza atado á dereita e sen cordón. Musculatura de brazos, torso e pernas, así coma os trazos faciais moi logrados, a imaxe está moi ben traballada e lograda no seu conxunto. Nos xeonllos pódeselle apreciar as pegadas do calvario que tivo que sufrir.

A Cruz reverso, coa Virxe non ten, polo que podería considerarse incompleto, pero como a leva no varal, considero que ten todos os elementos do completo e por este motivo esta dentro deste grupo.

Texto e foto aportados por Xose María López Ferro, Cronista Oficial do Concello de As Pontes e director do Museo Etnográfico Monte Caxado, a quen agradecemos a súa colaboración