OS HÓRREOS:

E seguindo coas partes do hórreo, continuo con os tornarratos e a cámara::

– Os tornarratos: Sobre dos esteos, cepas, celeiros ou mesas e co fin de tornar os ratos da cámara , ó mesmo tempo que facilita o seu asentamento nos soportes, aséntase pezas de pedra de base chá e de pouco grosor chamadas tornarratos, rateiras, tapas, capas, moas, lousas, rodas, mesas, postas… según a zona e o tipo.

– A cámara: É o elemento central do hórreo, asentado sobor do tornarratos. Xeralmente, de altura maior ca da base. Podemos diferenciar nela tres características construtivas:

a) Elementos estruturais ou esquelete do hórreo. Asentado polo común, nunha grade ou armazón de catro trabes ou vigas, nas que descansan as columnas e os paramentos laterais do hórreo, dous lonxitudinais (as padieiras ou dinteis) e dous transversais (cabeceiras); estas suprímense, ás veces, cando se fan as paredes penais en mampostería ou sillería sobor das cepas.

O piso da cámara aséntase sobor da grade e está feito e tablóns de madeira ou por laxas de pedra, que descansan sobor duns rebaixes laterais feitos para o caso nas trabes, ou en pontóns transversais asentados nas mesmas, ou directamente sobor das cepas.

Agás os hórreos cercados lateralmente por muros de mampostería ou cantería, a estrutura de peche de cámara consiste nun esquelete armado cun número de columnas case sempre igual ao dos esteos da base, unidas por un conxunto de dinteis superiores (padieiras), nos que descansa a coberta. Ditas columnas, de sección rectangular, aséntase espigándoas ou incrustándoas en caixas abertas nos esquinais da grade; nos hórreos de madeira este asento refórzase mediante o cravado de ambas pezas e o apoio das columnas en estribos exteriores, que van dende a prolongación das trabes ata a mitade da altura de cada unha delas.

A estrutura do hórreo péchase, por último, co xa mencionado conxunto de dinteis, denominados soleiras ou padieiras, sobre os que descansa directamente o tellado. Entre eles cabe mencionar, polas características peculiares, os empregados como pinches nas paredes penais; consisten nunha única peza triangular na que se realiza unha escotadura para apoiar a viga central do tellado, e na que ás veces aparece labrado un gardaventos de protección para a porta do graneiro.

Texto e fotos aportados por Xose María López Ferro, Cronista Oficial do Concello de As Pontes e director do Museo Etnográfico Monte Caxado, a quen agradecemos a sua colaboración desinteresada.

Hoxe imos ver algunhas das parte do hórreo, que completaremos no artigo seguinte. As de hoxe son:

– A soleira: Xeralmente os hórreos están construídos enriba dunha rocha ou nos lugares onde non é moi necesaria unha cimentación, e de selo, que sexa mínima. A soleira é unha especie de cama (feita con pedra ou mampostería) ou cimentación onde asentan os pés, esteos ou cepas. Loxicamente é máis forte se os hórreos son de pedra e menos se son de madeira.

– Os soportes: Son uns dos elementos fundamentais do hórreo, xa que non só terman de todo o peso, senón que tamén separan a cámara do chan para illar o gran da humidade. Os soportes poden ser de catro tipos: columnas, cepas, celeiros e soleiras macizas (ou mesas macizas de mampostería).

a) As columnas, chamadas tamén pés dereitos, poden ser de madeira ou de pedra (as de pedra chámanse esteos). Nos casos máis sinxelos, cabazos e hórreos de madeira, os postes ou pés son troncos de madeira cravados no chan. Nos esteos, a pedra pode estar labrada ou non, e o su número pode variar, desde catro ata máis de trinta nalgúns exemplares espallados por Galicia. Estes poden ser de corpo cilíndrico ou de corpo prismático de base rectangular, hexagonal ou octogonal.

b) As cepas, ou muros de carga transversais, de dimensións iguais ao ancho da cámara, propios das zonas petrográficas onde son abondosos.

c) Os celeiros, formados por catro muros de mampostería ou canteiría que pechan o espazo situado baixo a cámara, dando lugar a unha nova dependencia na que se gardan as patacas ou outros produtos de horta.

d) As soleiras macizas ou mesas macizas de mampostería, unha alternativa diferente ás que rematamos de ver, e pouco considerada polos investigadores, aínda que para nós é moi importante dado que na zona de As Pontes de Gª Rguez. danse algúns casos deste tipo. Tamén os temos na zona de Vilalba. O hórreo érguese sobre dunha mesa maciza feita de mampostería, que na maioría dos casos é unha continuación das soleiras ou cimentacións sobre das que descansa o hórreo.

Texto e fotos aportados por Xose María López Ferro, Cronista Oficial do Concello de As Pontes e director do Museo Etnográfico Monte Caxado, a quen agradecemos a sua colaboración desinteresada.