Na nosa Vila hai varias cruces labradas e tamén riscadas, símbolos de protección contra o mal, para que non entrara na casa ou afectara aos seus moradores. E sinal, tamén, de que dentro vivía unha familia cristián.

Imos ver algúns exemplos destas cruces labradas da Vila, e comezamos cunha que hai na casa que está a continuación do Museo na Rúa Real en dirección á ponte de García Rodríguez, ponte dos ferros ou ponte vella.



CRUZ LABRADA NO DINTEL DUNHA FIESTRA NUNHA CASA DA VILA

De difícil localización esta cruz, posto que está situada nun lateral da casa e nunha fiestra do andar superior da casa. Non é doado vela sen ter unha referencia, eu din con ela de casualidade e co obxectivo da cámara comprobei que efectivamente era unha cruz labrada.

En realidade é unha roda crucífera, unha cruz dentro dun círculo. Non é moi grande, máis ben pequena, o que tamén dificulta a súa localización. Está no lintel da fiestra.
Neste caso tamén se trata dunha cruz patada inscrita no círculo, aínda que non moi lograda e non moi ben labrada.
A casa na que está situada está na rúa Real a carón do Museo Etnográfico.

Texto e fotos aportados por Xose María López Ferro, Cronista Oficial do Concello de As Pontes e director do Museo Etnográfico Monte Caxado, a quen agradecemos a sua colaboración desinteresada

Centrámonos hoxe  no Caneiro e concretamente no hórreo número 2, ao que fixemos referencia nas Cruces Cumiais, e que tamén ten un exemplar de cruz labrada.


CRUZ DO HÓRREO Nº 2 DO CANEIRO

Nun hórreo existente no lugar do Caneiro, indo fotografar un hórreo alí existente e que ten unha cruz cumial, atopei esta cruz labrada na parte frontal do mesmo e situada no penal da porta.
É unha cruz latina (brazos desiguais) e cos brazos horizontais máis delgados cos verticais. O brazo superior rematado en punta por mor do remate do peche do penal e é bastante curto.

Está traballada en pedra de toelo, ben labrada.

Debaixo da cruz leva dúas inicias (A . G.) e o ano (A.Ñ .1927), que supoño serán as iniciais do dono da casa e o ano de construción de dito hórreo.

Os alimentos gardados no hórreo tamén estaban baixo a protección da cruz para que non se estraguen e se garden ben. Xa dicía Castelao que o hórreo é como o Sagrario onde se garda o pan.

Texto e fotos aportados por Xose María López Ferro, Cronista Oficial do Concello de As Pontes e director do Museo Etnográfico Monte Caxado, a quen agradecemos a sua colaboración desinteresada

Imos hoxe cun exemplar de cruz labrada que tivemos a sorte de poder impredir de que fose a parar á escombreira. Estaba situada nun lugar expropiado por ENDESA, concretamente en Saa de Abaixo.


CRUZ DA CASA Nº 26 EN SAA DE ABAIXO

Esta casa, número 26 de Saa de Abaixo, era propiedade da familia Caaveiro de Saa de Abaixo.
Cruz atípica no concello, pola escaseza desta tipoloxía. É o tipo “Orde de Malta”, isto é, de catro brazos fortemente ensanchados nos extremos e rematados cada un deles en dúas puntas, facendo un total de oito puntas. As dúas aspas horizontais son iguais e, nas verticais, a superior de menor tamaño ca inferior que é a máis grande de todas e máis ancha. A cruz é de tipo latina (brazos desiguais).
Estaba situada no lintel da porta principal da casa.  Está labrada na mesma pedra do dintel, sobresaíndo do mesmo.
O lugar de Saa de Abaixo foi expropiado por ENDESA no ano 1.995 e derrubadas as súas casas e demais construcións adxectivas por mor da construción do parque de carbón. Entre as casas derrubadas estaba esta que levaba o número 26, conñecida polo nome de casa de Dona Francisca, e pertencente a D. José Nicolás Caaveiro Corral.
Hoxe, esta pedra do dintel da porta coa cruz, atópase ao pé do hórreo existente no patio do C.P.I. “Monte Caxado”, sendo unha peza máis do Museo Etnográfico.. E constituíndo unha das poucas mostras do noso patrimonio que se salvaron de ir parar a escombreira ou coleccións particulares. O Museo, despois de facer as xestións precisas co dono e con ENDESA, logrou que lle fose doada a pedra lintel coa cruz, asemade, tamén lle foi doada unha pedra de muíño (dunha acea), que se atopaba na base (cepa maciza) dun hórreo, existente no mesmo lugar.
A cruz de Malta foi emblema dos Cabaleiros de San Xoán ou Cabaleiros Hospitalarios.
(Lembremos da existencia na Vila dun Hospital da orde de San Xoán).

Texto e fotos aportados por Xose María López Ferro, Cronista Oficial do Concello de As Pontes e director do Museo Etnográfico Monte Caxado, a quen agradecemos a sua colaboración desinteresada

E imos hoxe con outro tipo de cruces, as labradas.

Son aquelas que están traballadas nas pedras dos linteis das portas, dos muros, paredes…; xeralmente sobresaen da mesma pedra, é dicir, están en relevo. Non son moi grandes na maioría dos casos.

Foron postas, coma no caso da maioría das riscadas, como símbolo de protección contra o mal. Debían protexer, non soamente as persoas, tamén aos animais e incluso ás colleitas, pois algunhas están tamén nos hórreos.

CRUCES DA LÁPIDA NA PORTA DA IGREXA DE SAN PEDRO DE EUME

Coido que este é un dos achádegos importantes para min, neste estudo sobre as cruces no noso concello. Na porta da entrada da Igrexa de San Pedro de Eume, atópase unha lápida moi curiosa, e, ao mesmo tempo, moi gastada polas pisadas da xente ao longo dos anos. Representa ou é unha reprodución do escudo de Galicia, e para min que é a única representación que temos do mesmo no concello de As Pontes de García Rodríguez, e , se cadra, nin a hai en concellos veciños; asemade rara en Galicia pois esta é unha lápida non un escudo ou brasón propiamente dito. Non tiña coñecemento dela en ningún dos traballos que sobre o noso concello se fixeran con anterioridade e penso que non está estudada por ninguén. A Igrexa de San Pedro de Eume é moi antiga, e posiblemente debaixo dela estea soterrado algún frade ou nobre importante e moi relacionado coa nosa terra. A lápida en cuestión, ten un escudo dentro do que se atopa o cáliz ou copón coa hostia ou Sagrada Forma na parte superior, fóra do escudo dúas cruces na parte superior e a ámbolos dous lados (Cabe sinalar que nas primeiras representacións do escudo de Galicia só aparecía representados un copón ou varios, mais non había cruces; ou de habelas só era unha e estaba enriba rematando o copón, é dicir, formando parte da tapa do mesmo. No século XVI o copón foi trocado polo cáliz e a hostia, e un pouco máis tarde, engadíronselle varias cruces). A pedra na que está labrada é de granito e, como xa dixen, moi desgastada polos anos e a situación (entrada da igrexa).

Texto e fotos aportados por Xose María López Ferro, Cronista Oficial do Concello de As Pontes e director do Museo Etnográfico Monte Caxado, a quen agradecemos a sua colaboración desinteresada