Achegámonos á Vila e imos hoxe a ver un exemplar de cruz cumial na zona de Tras do Rego, onde comezaba o vello atallo que ía á Cruz das Cabezas, hoxe Cal da Avelaíña.



CRUZ CUMIAE NUNHA CASA DE TRAS DO REGO

Nunha casa de Tras do Rego, no Chamoselo, similar no seu tellado a que citamos da Pedrafita, isto é, a catro augas, atopamos no cumio do mesmo esta cruz cumial de bo tamaño en relación ás anteriores.
É unha cruz que ten tres brazos case que iguais e o vertical inferior máis longo e que vai encaixado nun soporte prismático cuadrangular un pouco achafranado na súa parte superior. A sección da cruz é rectangular.
É un bo exemplar de cruz cumial.

Texto e fotos aportados por Xose María López Ferro, Cronista Oficial do Concello de As Pontes e director do Museo Etnográfico Monte Caxado, a quen agradecemos a sua colaboración desinteresada

Outro exemplar de cruz cumial nas casas, atopámolo no lugar da Pedrafita.

CRUZ CUMIAE DUNHA CASA DA PEDRAFITA

Indo dende As Pontes (por Badón) á Pedrafita, na primeira casa que hai á dereita atopamos esta curiosa cruz.

É unha casa co tellado a catro augas e no cumio do mesmo, sobre unha base ou pedestal prismática rectangular que se asenta, a súa vez, sobor dunha base feita de pizarra, encóntrase encaixada a cruz.

Según datos, a casa pertence aos de Silva.
É unha cruz, que en tamaño semella como a maioría das cumiaes das casas, coa característica de tres brazos iguais e o vertical inferior desigual, xa que é máis longo.

Semella ser moi anterga e feita toscamente. É de sección rectangular e polo que se aprecia o material é pedra de ollo de sapo o mesmo co pedestal no que se atopa encaixada.

O que máis me chama a atención nela é o curto dos brazos horizontais.

Texto e fotos aportados por Xose María López Ferro, Cronista Oficial do Concello de As Pontes e director do Museo Etnográfico Monte Caxado, a quen agradecemos a sua colaboración desinteresada

Comezamos hoxe coas cruces cumiais nas casas, das que temos varios exemplares, moitos deles na Vila, orixe do noso pobo; aínda que tamén hai exemplares polas parroquias xa que era un elemento que se poñía no cumio das casas para protexer a todos os seus moradores (persoas e animais).
E imos co primeiro exemplar que pertence a unha casa de Marraxón, que ademais conta cun exemplar de reloxo de Sol

CRUZ CUMIAE NUNHA CASA DOS DE BENITO DE MARRAXÓN

No cumio da casa dos de Benito, en Marraxón de Arriba, atopamos esta cruz cumial. O seu brazo máis longo, o vertical inferior, é na súa maior lonxitude de sección cadrada, aínda que logo está un pouco desgastado presentando a forma octogonal ou oitavada, típica dos “fustes ou varais” dos cruceiros da zoa. O desgaste é mínimo e os lados e caras frontais do mesmo son maiores. Nos outros brazos tamén teñen o mesmo desbaste, pero maior na súa totalidade. Está apoiada nunha base prismática rectangular ou cuadrangular, non se aprecia moi ben dende abaixo. O material de dita base parece ollo de sapo ao igual co material de que está feita a cruz. Como curiosidade direi que nesta casa tamén existe un magnífico exemplar de reloxo de sol. (Citado no número 3 da revista Hume, “Os reloxos de sol no concello das Pontes de García Rodríguez”, ano 2010).

Texto e fotos aportados por Xose María López Ferro, Cronista Oficial do Concello de As Pontes e director do Museo Etnográfico Monte Caxado, a quen agradecemos a sua colaboración desinteresada

Ás veces, das cruces cumiais só quedan restos ou a cruz, pero fóra de lugar, coma no caso destes dous exemplares que están no cemiterio vello da Igrexa do Freixo. O que non sei é o lugar orixinal da súa situación, que ben puidera ser no cumio do templo ou no muro de dito cemiterio onde había un osario moi orixinal, cunha pedra con inscrición.



CRUCES CUMIAIS NO CEMITERIO VELLO DO ADRO DA IGREXA DE SAN XOÁN DO FREIXO

Cando estaba a facer as fotos das cruces dos túmulos no vello cemiterio da Igrexa de San Xoán do Freixo, atopei con estas dúas cruces que moi ben puideran estar no cumio da igrexa ou no muro que rodea o adro, son do tipo que se poñen no cumio e a unha delas fáltalle un brazo.

A primeira é unha cruz completa e de sección cadrada con rebaixe, é dicir, octogonal irregular; é do tipo de cruz latina, isto é, brazos desiguais. Está cuberta de musgo. É do tipo das cumiais.

A segunda está partida, fáltalle o brazo vertical inferior. Está pousada sobre dun dos brazos horizontais. Está bastante cuberta de musgo, mais aínda así pódese apreciar que os remates dos brazos superiores son frorenzados e con botón central. Coma no caso anterior, é latina.

Texto e fotos aportados por Xose María López Ferro, Cronista Oficial do Concello de As Pontes e director do Museo Etnográfico Monte Caxado, a quen agradecemos a sua colaboración desinteresada

CRUZ CUMIAE DO CEMITERIO DE LOURENTÍN-GOENTE

Sobre do portalón da entrada do cemiterio de Lourentín-Goente atopámonos con esta cruz. Este cemiterio é relativamente novo, polo que o seu peche tamén o é, incluída a cruz.

Trátase dunha cruz alta sobre de pedestal. Este é cadrado con escocia e molduras na parte superior.

A cruz é de sección cadrada e leva o canto rebaixado. A súa superficie é lisa e non se aprecian relevos. Está situada no centro da arcada do portalón de acceso ao cemiterio.
Este cemiterio atópase ao pé da estrada, marxe esquerda, indo de As Pontes e antes de chegar a Goente, case que enfronte da capela de San Roque do Val e do cruceiro de ánimas ou de Loreto (estrada por medio).

Texto e foto aportados por Xose María López Ferro, Cronista Oficial do Concello de As Pontes e director do Museo Etnográfico Monte Caxado, a quen agradecemos a sua colaboración desinteresada

Imos ver outro exemplo de cruces cumiais, neste caso as que temos enriba dos muros dos cemiterios, concretamente enriba da porta de acceso aos mesmos. Protección, acollida e sinalar un lugar sagrado, esa é a súa simboloxía.


CRUZ CUMIAE DO CEMITERIO DO FREIXO

Na estrada que baixa ao Freixo, na marxe esquerda antes de chegar a dito lugar, está situado o cemiterio parroquial. Esta cruz está colocada na porta de entrada do mesmo.

É esta unha cruz pequena, de sección de prisma rectangular; máis anchos os brazos verticais que os transversais ou horizontais. O brazo inferior vertical vai ensanchando na súa parte baixa cara o pedestal.

Este pedestal é dobre, o de abaixo a xeito de ortoedro de dimensións desiguais, e o de enriba a semellanza dun tronco de pirámide rectangular.

Texto e foto aportados por Xose María López Ferro, Cronista Oficial do Concello de As Pontes e director do Museo Etnográfico Monte Caxado, a quen agradecemos a sua colaboración desinteresada.

O segundo exemplo de cruz sobre muro de entrada o atopamos nun portalón e muro dunha casa en Goente, concretamente detrás da Igrexa Parroquial


CRUZ CUMIAL NUN PORTALÓN DE ENTRADA EN GOENTE. TRAS DA IGREXA.

Atopámonos cunha cruz cumial nun portalón de entrada, dos escasos exemplares nesta zoa. É un fermoso exemplar, que está situado xusto detrás da Igrexa Parroquial de Goente.

Trátase dunha cruz cumial bonita en factura, ben traballada, que vai erguida sobre dun pedestal prismático cuadrangular con media escocia e un saínte cuadrangular rebaixado na parte superior.

A cruz en si é de sección octogonal, cun rebaixe polo medio dos brazos na cara frontal, círculo central (no cruce dos brazos) é dentro desta roda central leva como outras dúas concéntricas. Os brazos rematan en sección cuadrangular, dándolle un aspecto de potenzada.

Está acompañada esta cruz de dous rodelas, unha a cada lado, e que van apoiadas sobre dunhas bases cúbicas con escocia na parte superior, seguidas dun tronco piramidal cuadrangular que, a súa vez, levan dous rebaixes cadrados, e rematadas nas rodelas cilíndricas e que van adornadas co mesmo motivo central ca cruz, aínda cun pouco máis grandes.
A inclinación que ten indica que non está moi estable e segura, é probable que calquera día caia e rompa.

Texto e foto aportados por Xose María López Ferro, Cronista Oficial do Concello de As Pontes e director do Museo Etnográfico Monte Caxado, a quen agradecemos a sua colaboración desinteresada.