Comezamos hoxe con outro tipo de cruces, as cumiais. A maioría son de pedra, aínda que tamén as hai de ferro.

As cruces cumiais son aquelas que colocadas na zona alta, e que dá á fachada principal, dos tellados das casas, das igrexas, portalóns, hórreos… , nestas zonas a cruz abrangue máis espazo, pois vese a moita distancia.

Poñíanse nas casas por mor de protexer ós seus moradores (xente e animais) de todo mal, pois ela evitaba co maligno entrase na casa; e no caso dos hórreos para protexe-lo millo e outros alimentos que nel se gardaban. Nos portalóns de entrada do muro de peche que rodea á casa, xeralmente dito muro de pedra, poñíanse para impedir que –ó igual que no caso da casa- entre o mal nela e nas dependencias adxectivas: forno, pozo, palleira, cuadras, cortellos… As das igrexas non son moi abondosas, pois –polo xeral- na fachada das igrexas atopámo-lo campanario e, sobre del (no caso de que leve cruz) unha cruz de ferro forxado. As de pedra, adoitaban ir na parte de atrás.

Coma no caso das riscadas, non van estar todas as que son, pois non creo que as teña todas localizadas. Mais imos facer un repaso das que si teño, das que algunhas xa non están. Un patrimonio que se perde. Triste o feito, mais é así. E imos comezar precisamente por unha que xa está perdida e que antes si estaba.

CRUZ CUMIAL DA CAPELA DO CARME

Na parte traseira da Capela do Carme atopábase esta cruz antes da última restauración do teito desta igrexa, que tivo lugar xa hai uns anos. Hoxe desaparecida por mor dunha mala restauración que non tivo en conta o estado anterior de dito tellado, pois non é normal que se quite a cruz que levaba anos en dito lugar.

Cabe preguntarnos: Onde está agora? Rompeu cando a restauración? Por que non volveu ao seu lugar? Que razóns hai en realidade? Quedou alguén con ela? Algo que é patrimonio de todos non se debe perder. Grazas a unha foto que nos queda como mostra e testemuña da súa existencia podemos dicir que era unha cruz pequena, delgada ou estilizada e ía pousada nunha base cilíndrica. Posiblemente fora unha cruz de sección octogonal e con remate potenzado, polo pouco que se pode apreciar na foto.

Texto e foto aportados por Xose María López Ferro, Cronista Oficial do Concello de As Pontes e director do Museo Etnográfico Monte Caxado, a quen agradecemos a sua colaboración desinteresada.

Seguindo coas cruces de termo, hoxe imos ver outra situada no lugar de Rámez, na parroquia de Vilavella. Esta cruz de termo separaba a parroquia da Vilavella da de Espiñaredo.

CRUZ RISCADA DE TERMO EN RÁMEZ, NA PARROQUIA DA VILAVELLA:

Coma no caso anterior, atopámonos cunha cruz riscada nunha pedra ou pena a carón da superficie do chan e non moi alta.

E tamén coma no caso anterior, servía para marcar o linde parroquial polo que facía as veces de marco.

Trátase dunha cruz en tamaño semellante á de Mariñaleda, na Pedrafita. Riscada case do mesmo xeito, agás no remate do brazo vertical inferior que está menos riscado que no caso do artigo anterior.

Este tipo de cruces eran un marco xeográfico de referencia e que, en algunhas ocasións, aparecen reflexadas en escrituras de propiedades de terreos.

Texto e foto aportados por Xose María López Ferro, Cronista Oficial do Concello de As Pontes e director do Museo Etnográfico Monte Caxado, a quen agradecemos a sua colaboración desinteresada.

Para ir rematando co apartado das cruces riscadas, aínda que queda algún exemplar máis no tinteiro, quero rematalo con dous exemplos de cruces riscadas especiais. Son as chamadas “cruces de termo”, que son aquelas que indican o linde entre parroquias.

Marcábanse nas pedras e era o sinal de comezo dunha parroquia e o final doutra.

O primeiro exemplar está situado en Mariñaleda-A Pedrafita e era a cruz de termo entre a parroquia do Aparral e a de As Pontes ou entre Santa María do Aparral e Santa María de As Pontes.

CRUZ RISCADA NA ROCHA EN MARIÑALEDA-A PEDRAFITA:

Nun camiño existente á esquerda, unha vez pasada a desviación que vai á Pedrafita, e no lugar de Mariñaleda, aproximadamente a uns 500 metros da pista atopámonos con esta cruz de termo gravada na rocha. Fomos cunha persoa para min moi particular e querida, xa que foi profesor meu na Academia “Pardo Bazán” e que sempre lle chamei Don Rosendo, concretamente Rosendo Couto Abella, bo profesional e boa persoa e do que gardo boas lembranzas. De non ser por el que sabía dela, non a atoparíamos, pois aínda que está á beira do camiño, ao estar cuberta de mato non se vía a pesares de estar ao seu carón. Houbo que despexar a zona de vexetación antes de poder facer as fotos para deixar testemuña dela.

É unha cruz gravada na pedra, duns 20 por case 40 centímetros e no pé vertical inferior leva coma un remate do mesmo en sentido horizontal. A pedra non levanta moito do chan e non é regular na súa superficie. E como xa dixen é unha cruz riscada de termo, de separación de parroquias.

Texto e foto aportados por Xose María López Ferro, Cronista Oficial do Concello de As Pontes e director do Museo Etnográfico Monte Caxado, a quen agradecemos a sua colaboración desinteresada.

E seguimos no lugar dos Cameleiros en San Pedro de Eume, onde atopamos outro exemplar de cruz riscada non tan vistosa coma o da artigo anterior, pero danos unha idea da cantidade e variedade de cruces que se riscaban nos linteis das portas como símbolo de protección dos seus moradores.

CRUZ RISCADA NO LUGAR DOS CAMELEIROS (SAN PEDRO DO EUME)

Neste mesmo lugar dos Cameleiros atopei outra cruz riscada pero moi pequeniña, tanto que case a vin ao principio, tiven que fixarme moito e grazas ao obxectivo da cámara distinguina ben. Está moi gastada ou erosionada polo paso do tempo e, ao mellor, porque non era moi fonda o gravado na pedra.

Como digo, é unha cruz de pequeno tamaño, riscada na pedra dun xeito basto. Está situada, coma a anterior, no lintel dunha porta. Non semella haber nada máis riscado na pedra.

Texto e foto aportados por Xose María López Ferro, Cronista Oficial do Concello de As Pontes e director do Museo Etnográfico Monte Caxado, a quen agradecemos a sua colaboración desinteresada.

Hoxe imos San Pedro de Eume, concretamente ao lugar dos Cameleiros que conta cun cruceiro do que xa falamos no seu día no apartado dos cruceiros. Aquí atopei un fermoso e curioso exemplar de cruz riscada do que imos falar deseguido.

CRUZ RISCADA NO LUGAR DOS CAMELEIROS (SAN PEDRO DE EUME)

Atopei esta cruz cando fun facer, coa miña muller, as fotos ao cruceiro dos Cameleiros un día do verán de moita calor. Había unhas casas preto do cruceiro e unha delas chamou a miña atención pola súa construción e metinme polo medio delas, unha media derrubada, e atopei este lintel coa cruz cando xa non agardaba atopar nada por alí. Trátase dunha cruz riscada grande, que se asemella a un cáliz coa sagrada forma e a cruz no medio. Tamén poderíamos dicir que a parte superior semella ser unha roda crucífera, pero máis ben é un cáliz coa cruz e a forma. É a primeira que atopei deste estilo e é un exemplar curioso, tamén por estar nun lintel dunha porta tapiada. Non se lle distinguían letras ao lado.

Texto e foto aportados por Xose María López Ferro, Cronista Oficial do Concello de As Pontes e director do Museo Etnográfico Monte Caxado, a quen agradecemos a sua colaboración desinteresada.