Imos ao Rego do Ouro, no Deveso. Nome que podería indicar que no seu día este rego fora aurífero, mais non hai datos de que así sexa. Hai unha zona cha neste lugar e no medio atopamos este marco ou brazo inferior de cruz (eu case me decanto pola última posibilidade), no que está riscada a cruz á que nos referimos hoxe.

CRUZ RISCADA NUN MARCO? NO CHAN DO REGO DO OURO.

No chan que hai no lugar do Rego do Ouro, ao pé dos eólicos alí existentes, hai unha pedra chantada no chan que ben puidera ser un marco ou tamén podería ser a parte inferior do brazo vertical dunha cruz (de aí o da interrogación no marco). Pola parte traseira da mesma atopamos unha cruz riscada de tamaño grande. Dentro das cruces riscadas pouco traballadas, esta é de gran tamaño e de tipo grega, é dicir, brazos iguais. A pedra na que se atopa dá a sensación de estar cortada, por iso, lévanos a pensar se non sería o brazo vertical inferior dunha cruz alí existente noutro tempo e que moi ben fora unha cruz de desgraza ou morte repentina, mais descoñecemos se isto foi así..

Texto e foto aportados por Xose María López Ferro, Cronista Oficial do Concello de As Pontes e director do Museo Etnográfico Monte Caxado, a quen agradecemos a sua colaboración desinteresada.

E neste percorrido polo concello volvemos ao pobo, nesta ocasión a Tralo-Rego, onde nunha das casas con máis antigüidade da zona nos atopamos con estas cruces riscadas no lintel dunha porta da casa Nº 3.

CRUCES RISCADAS DA CASA DE TRALO-REGO.

Na casa dos de Tralo-Rego, concretamente na que xa se cita nas cruces cumiais, ten dúas cruces riscadas na porta de acceso lateral que dá á pista e que, noutrora, era o atallo. (Deste xeito lle chamábamos os que íamos por el cara a Forxa e o Paraño, e que, posiblemente, fose unha continuación da vía romana no seu camiño cara a provincia lucense. A estrada é posterior a este vello camiño).

Son dúas cruces, se cadra tres, pois unha –de existir- está media oculta, que se atopan no lintel da porta de acceso.
As tres son de tamaño pequeno e de tipo grega, isto é, brazos iguais. Na pedra atópase un número (o 3) dunha vella numeración de rúas; tamén hai unha bombilla nunha base que dificulta ver con claridade a existencia dunha terceira cruz, aínda que dous dos seus brazos parecen asomar por debaixo.

Texto e foto aportados por Xose María López Ferro, Cronista Oficial do Concello de As Pontes e director do Museo Etnográfico Monte Caxado, a quen agradecemos a súa colaboración

Hoxe ímonos a Somede e facemos alusión a unha cruz riscada nunha lápida do cemiterio deste lugar. E o facemos porque é especial, xa que esta lápida fai referencia ao primeiro defunto soterrado neste cemiterio.

CRUZ RISCADA NUNHA LÁPIDA DO CEMITERIO DE SOMEDE.

Somede garda máis dunha sorpresa e é un lugar meritorio de estudo tal e como o testemuña a ara que alí se atopou.

Na parte exterior do muro, xunto a entrada ao cemiterio de Somede que está situado ao pé da Igrexa, atopamos esta lápida que teñen exposta na parte exterior, xa que se trata da lápida do primeiro cadáver soterrado neste cemiterio. Cando fixeron a remodelación do cemiterio atopárona e expuxérona no exterior.

É unha pedra de ollo de sapo ou gneis, abondosas na zoa. Na parte superior da mesma vai a cruz e debaixo unha lenda que se le dificultosamente en parte por mor da erosión ou desgaste das letras riscadas.

A Cruz semella unha representación dun cruceiro, pois ten un pedestal, un varal alto e a cruz unida ao mesmo. É de brazos desiguais, pois o superior é máis pequeno que os horizontais. Está situada no extremo superior e centro da lápida. Precisamente nesta parte superior é por onde se atopa peor, pois está rota, posiblemente para extraela, non se tomarían as medidas axeitadas e rompeulles.

O texto, coma xa dixen, non está moi lexible. O que puiden descifrar ata o de agora é o seguinte: “RECUERDO (OFELIA, parece que di)
FALLECIO (hai unha parte ilexible que remata en RES)
(logo parece dicir EDAD, mais co e dentro do D) 9 MAYO DE 19_0
SIENDO EL PRIMERO CADAVER DEL CEMEN
TERIO.
(Na parte inferior da lápida e en letras máis grandes:
Q. E. P. D. (Que en paz descanse).

R E C U E R D O

F A L L E C I Ó

9 M A Y O D E 1 9 ? 0

S I E N D O E L P R I M E R O

C A D A V E R D E L C E M E N

T E R I O


Q. E. P. D.

Texto e foto aportados por Xose María López Ferro, Cronista Oficial do Concello de As Pontes e director do Museo Etnográfico Monte Caxado, a quen agradecemos a súa colaboración

Seguimos no Freixo e volvemos onde comezamos, na fachada da súa Igrexa Parroquial, onde atopei outras dúas cruces case de casualidade, pois non se aprecian moi ben.

CRUCES RISCADAS NA FACHADA INTERIOR DA IGREXA DE SAN XOÁN DO FREIXO.

Xa citei antes a fachada interior da igrexa do Freixo, e que era especial ou debera de selo noutro tempo. Nótase que foi alterada, quedando algúns restos da primitiva. Mágoa non saber como era orixinariamente, pois debeu ser moi bonita. A capela, segundo o meu amigo Xabier Martínez, na súa orixe foi románica e, seguro, que contaba cunha fermosa fachada. Hai que pensar que o Freixo foi unha das parroquias de As Pontes que máis habitantes tiña e a súa importancia era grande. E volvendo ao tema das cruces, son dúas. Atópanse a ámbolos lados doutro símbolo riscado que podía formar parte de algo máis, pois é coma unha semicircunferencia mal feita cun radio no medio, coma querendo asemellar unha M, posiblemente o símbolo de María. Mais non é moi doado sabelo polo desgastadas que están as cruces e a M.

Texto e foto aportados por Xose María López Ferro, Cronista Oficial do Concello de As Pontes e director do Museo Etnográfico Monte Caxado, a quen agradecemos a súa colaboración